Verhalen

Rendementen in de voedselketen

Onlangs spraken we Willem Kruidhof (Trends&Concepts) over de Twentsche Companie. Hij is een expert op het gebied van de regionale economie. De Twentse Companie heeft ten doel om de Twentse economie te versterken. Een van de ketens waar de de Twentsche Companie zich actief mee bezighoudt is de lokale voedselketen. Om deze keten op een goede manier te ondersteunen kijken we goed naar het rapport van de LEI, dat onderdeel is van de Wageningen Universiteit. Dit rapport gaat over de rendementen van de afzonderlijke partijen in de keten.

Deze ketenrendementen vertellen ons verhaal. Want juist de streekproducenten die het hart van onze voedselketen zijn staan er economisch het zwakst voor en hadden over 2005-2009 veelal zelfs negatieve rendementen.

De meeste rechtse kolom in onderstaande tabel laat zien dat voor de producenten (primair) de laagste rendementen worden behaald in de keten.

Bron: Actualisatie ketenrendementen in de
Nederlandse agribusiness : 2000 -2009

Juist hierom bestaat het Voedselcollectief. Door de hele keten deel te laten nemen in 1 coöperatie wordt er meer betrokkenheid gegenereerd en daardoor risico’s en succes beter gespreid. Verbetering van het rendement voor iedereen in de keten is de kern van de ketencoöperatie-economie.

Mondragon – het wonder van Baskenland

De grootste coöperatieve samenleving op aarde is gesitueerd in de Spaanse vallei Mondragon. Hier werken 74000 mensen en zij genereren jaarlijks 12 miljard euro omzet.

Alles is hier een coöperatie. De VPRO maakte met Tegenlicht een programma over dit fenomeen. In deze uitzending zie je welke keuzes de cooperaties maken om de kredietcrisis in 2012 het hoofd te bieden. Hoe robuust is een cooperatie in moeilijke tijden? Een traditionele multinational zou onder druk van aandeelhouders de fabriek zomaar kunnen verplaatsen naar andere delen van de wereld. Maar de mensen in Mondragon zijn zowel werknemer en aandeelhouders van hun eigen coöperaties. Zij weten daarom wat ze moeten doen: “We zijn afhankelijk van onze coöperatieve multinationals, we zouden wel gek zijn om die fabriek te verplaatsen”.  Je kan de uitzending hier bekijken. Een absolute kijktip: Mondragon – Het wonder van Baskenland.

Mondragon – Het wonder van Baskenland

Het voedselcollectief

Een plan. Heel Nederland eet lokaal.

Er zijn ontzettend veel initiatieven voor lokaal voedsel. Opgezet vanuit een passie door mensen die geloven in hun producten. Het zijn lokale initiatieven en dat is een bijzonder sterk punt maar toch kan de bekendheid en totale omzet van deze prachtige producten nog flink verbeterd worden.

Wanneer we de handen in elkaar slaan hoeven we niet  het in elke regio het wiel opnieuw uit te vinden. Een boer of tuinder heeft passie voor zijn product maar de combinatie met passie voor ICT, logistiek en marketing is minder vaak aanwezig. Precies daarom is het voedselcollectief gestart. Door samen te werken kunnen we de keten van boer tot bord echt verkorten.

Een collectief. Invloed in de keten

De voedselketen is afgebeeld door het  Planbureau voor Leefomgevingen is hieronder te zien. Hoewel enkel de binnenlandse voedselketen is afgebeeld laat plaatje een goed beeld zien van het feit dat de inkopers en supermarkten relatief veel macht hebben.

Dit kunnen we moeilijk veranderen, maar we kunnen wel een alternatieve keten opzetten door samen te werken! Niet met 1 centrale partij, maar als collectief. Een collectief dat de risico’s samen draagt en de krachten bundelt om rechtstreeks aan de consument en horeca te leveren. Hierdoor wordt de keten korter en dat geeft vele voordelen.

De coöperatie met de 5B’s

Het voedselcollectief is een coöperatie voor de 5 belanghebbenden, de 5B’s. Dat zijn de boer de bezorger, de bistro, de burger en de beheerder. Door deze manier van organisatie creëren we betrokkenheid, ondernemerschap en transparantie.

Schaalbaarheid is hierbij cruciaal maar wel decentraal georganiseerd. Immers niet iedere regio is het hetzelfde. Aan de basis staat een software platform dat is ontworpen voor alle 5B’s zonder compromissen te sluiten. Dit platform kent een uitstekende basis om direct mee te beginnen. Maar wij willen graag voorop blijven lopen. Dit kunnen we realiseren doordat alle producenten lid worden en alle afnemers lid mogen worden van de coöperatie. Daardoor is er continue verbinding van de keten en brengen we het beste in elkaar naar boven vanuit de beste intenties.

Heb je als boer een keer pech en valt de oogst net anders uit dan je verwacht? Je klanten zijn 1 klik verwijdert van een persoonlijk berichtje. Ben je als bistro net iets te laat voor de bezorging? Met een klein berichtje laat je je vaste bezorger weten waar hij het eventueel neer mag zetten. Heb je een product mogen proeven als klant maar heb je een idee om het nog lekkerder te maken? Dan stuur je toch even jouw tip naar de boer?

Hadden we al gezegd dat meedoen in de gezonde economie leuker is?

 

De gezonde economie

Onze droom.

Wij zijn de ketenverkorters en wij zijn overtuigd dat het tijd is voor een gezonde economie. Een gezonde economie waar een maatschappelijk doel centraal staat, waar de koers in een bedrijf gezamenlijk wordt bepaald en waar transparantie in de keten de norm is. Van een gezonde economie wordt iedereen beter is ons motto.

 

Het probleem.

Lange ketens werken in onze ogen een ongezonde economie in de hand. We hebben amper benul waar ons voedsel en onze producten vandaan komen. En in onze organisaties is het heel moeilijk om verder te kijken dan je eigen werkplek of rol. Die afstand leidt in sommige gevallen tot vreemde gewoontes. Het komt in ketens voor dat er onnodige roofbouw op de aarde wordt gepleegd, of dat er ten koste van anderen keuzes worden gemaakt.  De ketenverkorters willen wat aan dit ongemakkelijke gevoel doen. Door ketens te verkorten vergroten we jouw invloed op onze economie.

 

De oplossing

Het vliegwiel van de gezonde economie begint bij het organisatiemodel. Hoe creeër je betrokkenheid, ondernemerschap, transparantie en ben je een woest aantrekkelijke organisatie voor nieuw talent?

Wij geloven in een model waarin samenwerking centraal staat. Creëer lokale zelfsturende teams met eigen verantwoordelijkheid en grip op hun eigen resultaat. En als je dan toch bezig bent, creeër een cooperatief organisatiemodel waarin werknemers risico dragen en resultaat dragen. Wat houd je tegen?

1. korte ketens geven betrokkenheid

De keten is zo kort mogelijk en daardoor ken je de mensen in de hele keten. Jij creëert waarde voor de keten en je zelf. Dat geeft voldoening.

2. korte ketens stimuleren ondernemerschap

Iedere schakel in de keten heeft zeggenschap. Op deze manier worden vrijheid maar ook verantwoordelijkheid over de hele keten verdeeld.

3. korte keten geven transparantie

De keten wordt zo kort dat iedereen weet wie wat doet maar ook hoe de geldstroom eruit ziet. Dat is lekker transparant. En bovendien ook stukken leuker. Succes vieren en elkaar op een eerlijke manier waarderen is het leukste wat er is.

4. korte ketens maken je organisatie woest aantrekkelijk

Talent aantrekken en behouden is cruciaal voor het succes van een organisatie. We denken dat betrokkenheid, ondernemerschap en transparantie hele aardige punten zijn om dit te ondersteunen.

 

Het eerste project..

Ons eerste project is het verkorten van de voedselketen. Een onderwerp waarin heel duidelijk te zien is dat we als maatschappij niet meer voldoende contact hebben met de oorsprong. Hier liggen mooie kansen om de keten te verkorten omdat slechts een fractie van het lokale voedsel in de regio blijft. Daarom is het ‘Voedselcollectief’ geboren. Dit is een concept waarmee we bestaande streekproducten-organisaties in het lokaal verkopen van streekproducten ondersteunen. Die behoefte van deze collectieven is groot omdat veel initiatieven vastlopen in de hoeveelheid administratie.

De oplossing is een softwareplatform waarvan iedereen profiteert. De 5B’s, de boer, de bezorger, de bistro, de burger en de beheerder worden direct met elkaar verbonden. Samen gaan we schaalbare, decentrale en korte ketens maken. Met dit platform hebben de boeren bijvoorbeeld geen last meer van onnodige administratie en hebben de burgers een duidelijk overzicht welke producten beschikbaar zijn van alle leveranciers, en waar hun eten vandaan komt. Vanaf begin 2019 zal het systeem bij de eerste voedselcollectieven worden uitgerold in Oost-Nederland. Daarna willen we heel Nederland aan het streekproduct helpen. Dat is letterlijk en figuurlijk bouwen aan een gezonde economie.